Simeranya hangi romanın kahramanı ?

Sevval

New member
Örneğin bir insan için en büyük sorun “kendini gerçekleştirmek” olabilirken başka biri için sorun ay sonunda kirasını ödeyebilmek, sağlık hizmetine ulaşabilmek veya güvenceli bir iş bulabilmek olabilir.

Dolayısıyla Simeranya’nın ideal toplum fikrini değerlendirirken şu soruyu sormak gerekiyor:

Bir toplumun adil olması için yalnızca ahlaki olarak iyi olması yeterli midir, yoksa ekonomik kaynakların da adil dağıtılması gerekir mi?

Bence ikincisi.

Çünkü ekonomik eşitsizlik çözülmediğinde bireysel özgürlük kâğıt üzerinde kalabilir.

Irk, Etnisite ve “Biz” Meselesi

Irk meselesinde ise Yalnızız için dikkatli olmak gerekiyor. Romanı günümüzün Amerika merkezli ırk ilişkileri üzerinden doğrudan okumak tarihsel bağlamı zorlamak olur. 1950’lerin Türkiye’sinde toplumsal çatışmaların önemli bir bölümü bugünkü anlamıyla “ırk” kategorisinden ziyade Doğu-Batı karşıtlığı, kültürel aidiyet, din, milliyet, sınıf ve modernleşme tartışmaları üzerinden şekillenir.

Bu nedenle romanda açık bir “ırkçılık analizi” aramak yerine kimlerin toplumun merkezinde, kimlerin dışında bırakıldığını sorgulamak daha verimli olabilir.

Simeranya nasıl bir “biz” yaratıyor?

Kimler bu toplumun ideal insanı olarak kabul ediliyor?

Farklı kültürel geçmişlerden gelen, başka değerlere sahip olan veya çoğunluğun normlarına uymayan insanlar bu ideal toplumda ne kadar yer bulabiliyor?

Bu sorular günümüzde ırk, etnik köken, göçmenlik ve kültürel kimlik tartışmaları açısından son derece önemli.

Çünkü modern eşitsizlik araştırmalarında toplumsal kategorilerin birbirinden bağımsız çalışmadığı giderek daha fazla vurgulanıyor. Bir kişinin kadın olması, yoksul olması, göçmen olması veya etnik bir azınlığa mensup olması tek tek etkiler yaratabileceği gibi bu durumlar birbirini de güçlendirebilir.

Dolayısıyla Yalnızız’ı bugünün “kesişimsellik” kavramıyla yeniden okumak mümkündür; ancak bunu yaparken kavramı romana doğrudan aitmiş gibi sunmamak gerekir. Bu, benim yorum çerçevemdir; romanın yazıldığı dönemin kendi toplumsal koşulları farklıdır.

Simeranya Gerçekten Eşitlikçi Bir Ütopya mı?

İşte benim için tartışmanın en ilginç noktası burası.

Simeranya kusursuz bir dünya olarak tasarlanırken aynı zamanda belirli bir ahlak anlayışını da merkeze alıyor. Akademik incelemelerde Simeranya’nın yalanın olmadığı, insanların birbirlerinin iç dünyasını anlayabildiği ve eski dünyanın bazı olumsuzluklarından arındırılmış bir toplum olarak kurgulandığı belirtiliyor.

Fakat burada bir paradoks var:

İdeal toplumun ne olduğuna kim karar veriyor?

Samim karar veriyor.

Bu nedenle Simeranya’yı yalnızca ütopya olarak değil, aynı zamanda bir değerler sistemi olarak okumak gerekiyor.

Bir toplumda yalanın olmaması güzel bir şey olabilir. Fakat insanların mahremiyet hakkı ne olacak?

Herkesin iç dünyasının görünür olduğu bir toplum gerçekten özgür müdür?

İnsanların “iyi” kabul edilen davranışlara uyması bekleniyorsa, farklı yaşamak isteyen insanların özgürlüğü nasıl korunacaktır?

Bence Simeranya’nın bugünkü okur açısından en güçlü taraflarından biri tam da bu çelişkidir. Ütopya bize daha iyi bir toplum hayal ettirirken aynı anda “iyi toplum” tanımının kendisini sorgulatır.

Kadın Karakterlere Sadece “Hata Yapan Bireyler” Olarak Bakmak Yeterli mi?

Meral’in trajedisi burada özellikle önemli.

Peyami Safa’nın kadın karakterleri üzerine yapılan araştırmalar, kadınların çoğu zaman geleneksel değerlerle modern yaşam arasındaki çatışmanın merkezine yerleştirildiğini gösteriyor. Yalnızız üzerine akademik incelemelerde Meral’in özgürlük arayışı, aile baskısı ve toplumsal normlarla çatışması özellikle vurgulanıyor.

Burada kadın karakterlerin davranışlarını eleştirmek mümkün. Fakat davranışı eleştirmek ile davranışı ortaya çıkaran sosyal koşulları analiz etmek farklı şeylerdir.

Meral’in yaptığı seçimleri onaylamayabiliriz.

Ama onun neden böyle bir noktaya geldiğini de sormalıyız.

Çünkü toplumsal analiz “Kim suçlu?” sorusundan önce “Bu davranışı mümkün kılan koşullar nelerdi?” sorusunu sorar.

Bu yaklaşım kadınların sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Tam tersine, bireysel sorumluluk ile toplumsal koşulların aynı anda değerlendirilebilmesini sağlar.

Benim Okuma Deneyimim: Simeranya’dan Çok, Simeranya’ya İhtiyaç Duyduran Dünya

Burada kişisel değerlendirmemi açıkça ayırmak isterim: Aşağıdaki yorum benim okuma deneyimime dayalıdır; akademik bir araştırma sonucu değildir.

Yalnızız hakkında düşünürken beni en fazla etkileyen taraf Simeranya’nın kendisinden ziyade Simeranya’ya duyulan ihtiyaç oluyor.

İnsanlar neden ütopyalar kurar?

Çünkü içinde yaşadıkları düzenin eksik olduğunu hissederler.

Bu açıdan Simeranya yalnızca “mükemmel ülke” değildir. Samim’in gerçek dünyaya yönelik eleştirisinin bir aynasıdır.

Fakat bütün ütopyalar gibi Simeranya da şu riski taşır: Dünyayı düzeltmek isterken farklı insanların farklı ihtiyaçlarını tek bir ideal içinde eritmek.

Bugün daha eşit bir toplum düşündüğümüzde bunun yalnızca kadınların özgürlüğü, yalnızca erkeklerin dönüşümü, yalnızca sınıfsal eşitlik veya yalnızca kültürel çeşitlilik üzerinden kurulamayacağını düşünüyorum. Bunların birlikte ele alınması gerekiyor.

Bugünün Dünyasında Simeranya’yı Yeniden Kursaydık…

Bugün bir Simeranya tasarlayacak olsaydık onun ilkeleri nasıl olurdu?

Benim için birkaç temel soru ortaya çıkıyor:

- Kadınların özgürlüğü yalnızca hukuki haklarla mı güvence altına alınmalı, yoksa bakım hizmetleri ve ekonomik bağımsızlık da bunun parçası mı olmalı?

- Erkeklerin toplumsal cinsiyet eşitliğindeki rolünü yalnızca “kadınlara destek olmak” şeklinde mi düşünmeliyiz, yoksa erkeklik normlarını da dönüştürmeli miyiz?

- Yoksul bir insanın ekonomik özgürlüğü olmadan siyasi ve bireysel özgürlüğünden söz edilebilir mi?

- Bir toplum farklı etnik ve kültürel kimlikleri yalnızca “hoşgörü” ile mi karşılamalı, yoksa bu grupların karar alma süreçlerinde eşit temsilini de sağlamalı mı?

- İdeal toplumun kurallarını kim belirleyecek?

- Toplumun çoğunluğunun “doğru” kabul ettiği yaşam biçiminden farklı yaşamak isteyen insanların özgürlüğü nasıl korunacak?

- Ve belki de en önemlisi: Simeranya herkes için bir ütopya mı, yoksa Samim’in gördüğü biçimiyle bir ütopya mı?

Bence Yalnızız’ı bugün hâlâ tartışmaya değer kılan temel mesele burada yatıyor.

Simeranya, Peyami Safa’nın gerçek dünyadaki yalnızlık, ahlaki çatışma ve toplumsal çözülmeye karşı geliştirdiği alternatif bir düzen fikridir. Ancak onu günümüz açısından değerli yapan şey, bu ideal düzenin kendisinden çok, adil bir toplum kurmanın ne kadar karmaşık olduğunu göstermesidir. Akademik araştırmalar da Simeranya’nın romanın kapalı ve sorunlu dünyasına karşı açık ve idealize edilmiş bir alternatif olarak kurulduğunu ortaya koyuyor.

Bu nedenle “Simeranya hangi romanın kahramanı?” sorusunun teknik cevabı oldukça nettir: Simeranya, Peyami Safa’nın Yalnızız romanında Samim’in tasarladığı ütopik dünyadır; başkahraman ise Samim’dir.

Ama sosyal açıdan daha ilginç cevap şudur:

Simeranya, aslında “nasıl bir toplumda yaşamak istiyoruz?” sorusunun edebî biçimde sorulmasıdır.

Ve bu soruya bugün vereceğimiz cevap, kadınların, erkeklerin, farklı sınıfların, farklı kültürel ve etnik grupların aynı toplum içinde kendilerini ne kadar özgür ve güvende hissedebildiğine bağlı olacaktır.

Belki de gerçek Simeranya, herkesin aynı olması değil; farklı insanların eşit değerde görülmesini sağlayacak toplumsal düzeni kurabilmektir.

Sizce Samim’in Simeranya’sında gerçekten özgür olur muydunuz? Yoksa “mükemmel toplum” fikrinin kendisi, farkında olmadan yeni bir toplumsal baskı biçimi yaratabilir mi?
 
Üst