Sevval
New member
Sonra öfke geçer ve ikinci perde başlar: Pişmanlık.
“Ben neden böyle davrandım?”
“Karşımdakinin ne suçu vardı?”
“Eskiden bu kadar çabuk sinirlenmezdim.”
Bazen öfkenin altında yorgunluk, değersizlik hissi, hayal kırıklığı veya uzun süredir ifade edilmeyen ihtiyaçlar bulunabilir. Ancak her öfke patlamasını psikolojik hastalıkla açıklamak da doğru değildir. Uyku eksikliği, fiziksel rahatsızlıklar, yoğun stres ve farklı yaşam koşulları da kişinin tahammülünü azaltabilir.
Burada önemli olan, öfkenin ne sıklıkla yaşandığı ve ilişkilerimizi nasıl etkilediğidir.
Diyelim ki bir kişi her tartışmada sesini yükseltiyor, ardından özür diliyor ama aynı davranışı tekrar ediyor. Yalnızca özür dilemek yeterli olmayabilir. Öfkenin hangi durumlarda ortaya çıktığını fark etmek, tartışma sırasında ara vermek ve gerektiğinde profesyonel destek almak daha kalıcı bir değişim sağlayabilir.
Şunu da unutmamak gerekir: Psikolojik sıkıntı yaşamak, başkalarına zarar veren davranışları haklı çıkarmaz. Hem kendi duygularımızı anlamaya hem de davranışlarımızın sorumluluğunu almaya ihtiyacımız vardır.
5. İnsanlardan Uzaklaşmak ve Yalnız Kalmak İstemek Ne Anlama Gelir?
Bazen insanlarla konuşmak istemeyiz. Telefon çalar, ekranı görürüz ve içimizden “Şimdi kimseyle uğraşamayacağım” deriz. Mesajlara cevap vermek bile yapılacak işler listesindeki en ağır görev gibi gelir.
Bir süre yalnız kalmak istemek gayet normaldir. Özellikle yoğun çalışan, sürekli başkalarının ihtiyaçlarıyla ilgilenen veya kalabalık ortamlarda yorulan kişiler için yalnızlık dinlendirici olabilir.
Ancak dinlendirici yalnızlıkla insanlardan kopmaya dönüşen yalnızlık arasında fark vardır.
Dinlendirici yalnızlıkta kişi kendine zaman ayırır, dinlenir ve çoğu zaman yeniden sosyal hayata döner. Zorlayıcı yalnızlıkta ise kişi görüşmek istediği insanlardan bile uzaklaşabilir, kendini anlaşılmamış hissedebilir ve giderek daha fazla içine kapanabilir.
Mesela ailesiyle vakit geçirmekten hoşlanan biri, son aylarda her daveti reddediyor ve kimseyle görüşmek istemiyorsa bu değişimi fark etmek önemlidir.
Burada kendimize şu soruları sorabiliriz:
- Yalnız kalmayı gerçekten istediğim için mi seçiyorum, yoksa insanlarla görüşecek gücü kendimde bulamadığım için mi?
- Birisi beni aradığında seviniyor muyum, yoksa iletişim kurmak bana yük gibi mi geliyor?
- Kendimi dinlendirdikten sonra daha iyi mi hissediyorum, yoksa yalnızlığım arttıkça daha mı kötü hissediyorum?
Bu sorular tanı koymaz ama yaşadığımız değişimleri anlamlandırmamıza yardımcı olabilir.
Üstelik herkesin sosyal ihtiyaçları aynı değildir. Az sayıda yakın arkadaşı olan birinin psikolojik açıdan sorun yaşadığı söylenemez. Önemli olan arkadaş sayısı değil, kişinin kendi sosyal hayatından memnun olup olmadığı ve yalnızlığın ona nasıl hissettirdiğidir.
6. Sürekli Yorgunluk ve Bedensel Şikâyetler Psikolojik Olabilir mi?
İlginç olan şu ki zihnimiz yorulduğunda bedenimiz de bundan etkilenebilir.
Sürekli baş ağrısı, kas gerginliği, mide rahatsızlığı, çarpıntı hissi, baş dönmesi veya uyku sorunları stres ve kaygıyla ilişkili olabilir. Bedenimiz bazen kelimelere dökemediğimiz gerginliği fiziksel belirtilerle hissettirebilir.
Örneğin önemli bir toplantıdan önce karnımızın ağrıması veya yoğun bir dönemden sonra uyku düzenimizin bozulması yaşanabilir. Kaygı sırasında vücudun stres tepkisi devreye girdiği için kalp atışında hızlanma, terleme ve nefes alışverişinde değişiklikler de görülebilir.
Fakat burada kritik bir nokta var: Her fiziksel belirtiyi psikolojik nedenlere bağlamamalıyız.
Çarpıntı, göğüs ağrısı, belirgin halsizlik veya uzun süren baş ağrıları farklı tıbbi nedenlerden kaynaklanabilir. Yeni başlayan, şiddetli veya devam eden belirtiler için sağlık uzmanına başvurmak önemlidir. Özellikle ciddi göğüs ağrısı ya da belirgin nefes darlığı gibi acil belirtiler varsa gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır.
Kısacası bedenimizi dinlemek önemlidir ama internetten birkaç belirti okuyup kendimize teşhis koymak doğru değildir. Aynı belirti, farklı kişilerde farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
7. Her Şey Yolundaymış Gibi Görünürken İçten İçe Çöküyor Olabilir miyiz?
Bu konunun üzerinde özellikle durmak istiyorum. Çünkü psikolojik sorunlar her zaman dışarıdan fark edilmez.
İşine zamanında giden, faturalarını ödeyen, arkadaşlarıyla şakalaşan ve sosyal medyada gülümseyen bir insan da iç dünyasında zorlanıyor olabilir. Bazı insanlar sorumluluklarını yerine getirmeye devam ederken duygusal olarak tükenmiş hisseder.
Dışarıdan bakıldığında hayatı yolundadır. İşi vardır, ailesiyle görüşür, günlük görevlerini tamamlar. Ancak gece olduğunda kendini boşlukta hisseder. Başarıları ona eskisi kadar mutluluk vermez. Gelecek hakkında heyecan duymakta zorlanır.
Bu durumun tek bir açıklaması yoktur. Uzun süreli stres, tükenmişlik, depresyon veya başka psikolojik ve fiziksel etkenler rol oynayabilir.
Depresyonda yalnızca üzüntü değil, daha önce keyif veren etkinliklere karşı ilgi ve haz kaybı da görülebilir. Dünya Sağlık Örgütü, depresif belirtilerin günün büyük bölümünde, neredeyse her gün, en az iki hafta sürmesinin önemli bir değerlendirme ölçütü olduğunu belirtiyor. Bununla birlikte tanı, yalnızca süreye veya birkaç belirtiye bakılarak konulmaz; belirtilerin bütünü ve kişinin yaşamına etkisi değerlendirilir. (WHO – Depresyon)
Kendimize “Hayatımda her şey var, neden mutlu değilim?” diye kızmak yerine “Şu sıralar ne yaşıyorum ve neye ihtiyacım var?” diye sormak daha yapıcıdır.
İnsan yalnızca sorunları olduğunda değil, hayatı dışarıdan iyi görünürken de desteğe ihtiyaç duyabilir. Bunun için her şeyin tamamen kötüleşmesini beklemek zorunda değiliz.
8. Psikolojik Hastalıkları İnternetten Anlamak Mümkün mü?
İnternette beş dakika dolaştığımızda kendimizde on farklı hastalık bulmamız mümkün. Bir yazıda kaygı belirtilerini okuruz, diğerinde dikkat sorunlarına rastlarız, üçüncüsünde uyku düzenimizden yola çıkarak bambaşka bir sonuca ulaşırız.
Sonra kendi kendimize teşhis koyar, bir de belirtilerimizi takip etmek için tablo hazırlamaya başlarız. Tabloyu hazırlarken kaygılanır, kaygılandığımız için tabloya yeni bir sütun ekleriz!
Şaka bir yana, internetteki bilgiler farkındalık kazanmak açısından yararlıdır. Ancak kişinin kendi kendine tanı koyması yanıltıcı olabilir.
Örneğin dikkat dağınıklığı; uykusuzluk, stres, depresif belirtiler veya başka nedenlerle ortaya çıkabilir. Benzer biçimde sürekli endişelenmek farklı kaygı sorunlarıyla ilişkili olabileceği gibi yoğun yaşam koşullarının bir sonucu da olabilir.
Ruh sağlığı değerlendirmesinde belirtilerin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, hangi durumlarda arttığı, günlük hayatı nasıl etkilediği ve kişinin genel sağlık durumu birlikte ele alınır.
Bu nedenle bir belirti listesi okuduğumuzda kendimize hemen bir hastalık etiketi yapıştırmak yerine bunu bir farkındalık başlangıcı olarak görmek daha sağlıklıdır.
Güvenilir bilgi için Dünya Sağlık Örgütü ve NHS gibi sağlık kuruluşlarının kaynaklarından yararlanabiliriz. Ancak bilgi edinmekle kişisel değerlendirme ve tanı aynı şey değildir.
9. Ne Zaman Bir Psikolog veya Psikiyatriste Başvurmalıyız?
Bence en önemli sorulardan biri bu. Çünkü pek çok insan yardım almak için kendini iyice kötü hissetmesi gerektiğini düşünüyor.
“Ben neden böyle davrandım?”
“Karşımdakinin ne suçu vardı?”
“Eskiden bu kadar çabuk sinirlenmezdim.”
Bazen öfkenin altında yorgunluk, değersizlik hissi, hayal kırıklığı veya uzun süredir ifade edilmeyen ihtiyaçlar bulunabilir. Ancak her öfke patlamasını psikolojik hastalıkla açıklamak da doğru değildir. Uyku eksikliği, fiziksel rahatsızlıklar, yoğun stres ve farklı yaşam koşulları da kişinin tahammülünü azaltabilir.
Burada önemli olan, öfkenin ne sıklıkla yaşandığı ve ilişkilerimizi nasıl etkilediğidir.
Diyelim ki bir kişi her tartışmada sesini yükseltiyor, ardından özür diliyor ama aynı davranışı tekrar ediyor. Yalnızca özür dilemek yeterli olmayabilir. Öfkenin hangi durumlarda ortaya çıktığını fark etmek, tartışma sırasında ara vermek ve gerektiğinde profesyonel destek almak daha kalıcı bir değişim sağlayabilir.
Şunu da unutmamak gerekir: Psikolojik sıkıntı yaşamak, başkalarına zarar veren davranışları haklı çıkarmaz. Hem kendi duygularımızı anlamaya hem de davranışlarımızın sorumluluğunu almaya ihtiyacımız vardır.
5. İnsanlardan Uzaklaşmak ve Yalnız Kalmak İstemek Ne Anlama Gelir?
Bazen insanlarla konuşmak istemeyiz. Telefon çalar, ekranı görürüz ve içimizden “Şimdi kimseyle uğraşamayacağım” deriz. Mesajlara cevap vermek bile yapılacak işler listesindeki en ağır görev gibi gelir.
Bir süre yalnız kalmak istemek gayet normaldir. Özellikle yoğun çalışan, sürekli başkalarının ihtiyaçlarıyla ilgilenen veya kalabalık ortamlarda yorulan kişiler için yalnızlık dinlendirici olabilir.
Ancak dinlendirici yalnızlıkla insanlardan kopmaya dönüşen yalnızlık arasında fark vardır.
Dinlendirici yalnızlıkta kişi kendine zaman ayırır, dinlenir ve çoğu zaman yeniden sosyal hayata döner. Zorlayıcı yalnızlıkta ise kişi görüşmek istediği insanlardan bile uzaklaşabilir, kendini anlaşılmamış hissedebilir ve giderek daha fazla içine kapanabilir.
Mesela ailesiyle vakit geçirmekten hoşlanan biri, son aylarda her daveti reddediyor ve kimseyle görüşmek istemiyorsa bu değişimi fark etmek önemlidir.
Burada kendimize şu soruları sorabiliriz:
- Yalnız kalmayı gerçekten istediğim için mi seçiyorum, yoksa insanlarla görüşecek gücü kendimde bulamadığım için mi?
- Birisi beni aradığında seviniyor muyum, yoksa iletişim kurmak bana yük gibi mi geliyor?
- Kendimi dinlendirdikten sonra daha iyi mi hissediyorum, yoksa yalnızlığım arttıkça daha mı kötü hissediyorum?
Bu sorular tanı koymaz ama yaşadığımız değişimleri anlamlandırmamıza yardımcı olabilir.
Üstelik herkesin sosyal ihtiyaçları aynı değildir. Az sayıda yakın arkadaşı olan birinin psikolojik açıdan sorun yaşadığı söylenemez. Önemli olan arkadaş sayısı değil, kişinin kendi sosyal hayatından memnun olup olmadığı ve yalnızlığın ona nasıl hissettirdiğidir.
6. Sürekli Yorgunluk ve Bedensel Şikâyetler Psikolojik Olabilir mi?
İlginç olan şu ki zihnimiz yorulduğunda bedenimiz de bundan etkilenebilir.
Sürekli baş ağrısı, kas gerginliği, mide rahatsızlığı, çarpıntı hissi, baş dönmesi veya uyku sorunları stres ve kaygıyla ilişkili olabilir. Bedenimiz bazen kelimelere dökemediğimiz gerginliği fiziksel belirtilerle hissettirebilir.
Örneğin önemli bir toplantıdan önce karnımızın ağrıması veya yoğun bir dönemden sonra uyku düzenimizin bozulması yaşanabilir. Kaygı sırasında vücudun stres tepkisi devreye girdiği için kalp atışında hızlanma, terleme ve nefes alışverişinde değişiklikler de görülebilir.
Fakat burada kritik bir nokta var: Her fiziksel belirtiyi psikolojik nedenlere bağlamamalıyız.
Çarpıntı, göğüs ağrısı, belirgin halsizlik veya uzun süren baş ağrıları farklı tıbbi nedenlerden kaynaklanabilir. Yeni başlayan, şiddetli veya devam eden belirtiler için sağlık uzmanına başvurmak önemlidir. Özellikle ciddi göğüs ağrısı ya da belirgin nefes darlığı gibi acil belirtiler varsa gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır.
Kısacası bedenimizi dinlemek önemlidir ama internetten birkaç belirti okuyup kendimize teşhis koymak doğru değildir. Aynı belirti, farklı kişilerde farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
7. Her Şey Yolundaymış Gibi Görünürken İçten İçe Çöküyor Olabilir miyiz?
Bu konunun üzerinde özellikle durmak istiyorum. Çünkü psikolojik sorunlar her zaman dışarıdan fark edilmez.
İşine zamanında giden, faturalarını ödeyen, arkadaşlarıyla şakalaşan ve sosyal medyada gülümseyen bir insan da iç dünyasında zorlanıyor olabilir. Bazı insanlar sorumluluklarını yerine getirmeye devam ederken duygusal olarak tükenmiş hisseder.
Dışarıdan bakıldığında hayatı yolundadır. İşi vardır, ailesiyle görüşür, günlük görevlerini tamamlar. Ancak gece olduğunda kendini boşlukta hisseder. Başarıları ona eskisi kadar mutluluk vermez. Gelecek hakkında heyecan duymakta zorlanır.
Bu durumun tek bir açıklaması yoktur. Uzun süreli stres, tükenmişlik, depresyon veya başka psikolojik ve fiziksel etkenler rol oynayabilir.
Depresyonda yalnızca üzüntü değil, daha önce keyif veren etkinliklere karşı ilgi ve haz kaybı da görülebilir. Dünya Sağlık Örgütü, depresif belirtilerin günün büyük bölümünde, neredeyse her gün, en az iki hafta sürmesinin önemli bir değerlendirme ölçütü olduğunu belirtiyor. Bununla birlikte tanı, yalnızca süreye veya birkaç belirtiye bakılarak konulmaz; belirtilerin bütünü ve kişinin yaşamına etkisi değerlendirilir. (WHO – Depresyon)
Kendimize “Hayatımda her şey var, neden mutlu değilim?” diye kızmak yerine “Şu sıralar ne yaşıyorum ve neye ihtiyacım var?” diye sormak daha yapıcıdır.
İnsan yalnızca sorunları olduğunda değil, hayatı dışarıdan iyi görünürken de desteğe ihtiyaç duyabilir. Bunun için her şeyin tamamen kötüleşmesini beklemek zorunda değiliz.
8. Psikolojik Hastalıkları İnternetten Anlamak Mümkün mü?
İnternette beş dakika dolaştığımızda kendimizde on farklı hastalık bulmamız mümkün. Bir yazıda kaygı belirtilerini okuruz, diğerinde dikkat sorunlarına rastlarız, üçüncüsünde uyku düzenimizden yola çıkarak bambaşka bir sonuca ulaşırız.
Sonra kendi kendimize teşhis koyar, bir de belirtilerimizi takip etmek için tablo hazırlamaya başlarız. Tabloyu hazırlarken kaygılanır, kaygılandığımız için tabloya yeni bir sütun ekleriz!
Şaka bir yana, internetteki bilgiler farkındalık kazanmak açısından yararlıdır. Ancak kişinin kendi kendine tanı koyması yanıltıcı olabilir.
Örneğin dikkat dağınıklığı; uykusuzluk, stres, depresif belirtiler veya başka nedenlerle ortaya çıkabilir. Benzer biçimde sürekli endişelenmek farklı kaygı sorunlarıyla ilişkili olabileceği gibi yoğun yaşam koşullarının bir sonucu da olabilir.
Ruh sağlığı değerlendirmesinde belirtilerin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, hangi durumlarda arttığı, günlük hayatı nasıl etkilediği ve kişinin genel sağlık durumu birlikte ele alınır.
Bu nedenle bir belirti listesi okuduğumuzda kendimize hemen bir hastalık etiketi yapıştırmak yerine bunu bir farkındalık başlangıcı olarak görmek daha sağlıklıdır.
Güvenilir bilgi için Dünya Sağlık Örgütü ve NHS gibi sağlık kuruluşlarının kaynaklarından yararlanabiliriz. Ancak bilgi edinmekle kişisel değerlendirme ve tanı aynı şey değildir.
9. Ne Zaman Bir Psikolog veya Psikiyatriste Başvurmalıyız?
Bence en önemli sorulardan biri bu. Çünkü pek çok insan yardım almak için kendini iyice kötü hissetmesi gerektiğini düşünüyor.